Celem artykułu jest odpowiedzenie na jedno z częściej słyszanych przez nas pytań od Klientów prowadzących działalność gospodarczą o bezpieczeństwo prowadzenia działalności gospodarczej w Spółce cywilnej oraz Spółce jawnej. Dodatkowo podejmiemy także próbę wyjaśnienia na czym polega różnica odpowiedzialności w tego typu Spółkach od odpowiedzialności wspólników w Spółce kapitałowej jaką jest Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

Spółka Cywilna

Spółka cywilna jest podmiotem nieposiadającym osobowości prawnej. Spółka nie może zatem występować przed Sądem, zaciągać  zobowiązań, nie posiada ona również własnego majątku. Wszelkie czynności w imieniu Spółki są bowiem zaciągane przez Wspólników Spółki.

Wszyscy wspólnicy Spółki cywilnej odpowiadają za jej zobowiązania osobiście, całym swoim majątkiem, przy czym odpowiedzialność ta ma charakter solidarna. Wspólnicy którzy spłacili wierzytelność, mogą dochodzić zwrotu spełnionego świadczenia od wspólników, którzy w ogóle nie spełnili roszczenia bądź spełnili w mniejszej części.

W przypadku tego typu Spółki, Wierzyciel nie tyle pozywa Spółkę cywilną, lecz bezpośrednio wspólników tej Spółki. Wierzyciel ma prawo domagać się zapłaty zarówno od wszystkich wspólników jak również jedynie od niektórych z nich.

Przed odpowiedzialnością nie uchroni wspólnika nawet wystąpienie ze spółki. Jeśli zobowiązanie powstało w czasie kiedy był jej wspólnikiem to odpowiada za nie również po wystąpieniu ze spółki. Podobnie w przypadku kiedy do spółki przystępuje nowy wspólnik, jeśli w momencie jego dołączenia do spółki, posiadała ona zobowiązania czy długi, to również za nie wspólnik będzie odpowiadał.

Spółka Jawna

Jest to forma prowadzenia działalności gospodarczej, w której przedsiębiorstwo jest prowadzone pod własną firmą. Spółka taka posiada osobowość prawną oraz zdolność do podejmowania czynności prawnych. Spółka posiada także swój własny majątek.

Za zobowiązania Spółki, zgodnie z kodeksem Spółek handlowych, odpowiada każdy ze wspólników całym swoim majątkiem, przy czym odpowiedzialność ta jest solidarna z pozostałymi wspólnikami oraz z samą spółką. Przy czym stosownie do postanowień kodeksu spółek handlowych nie jest konieczne wykazanie bezskuteczności prowadzenia egzekucji przeciwko Spółce dla wniesienia powództwa przeciwko wspólnikom. Natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko wspólnikom wymaga już wykazania bezskuteczności egzekucji prowadzonej przez Spółkę. Wspólnicy, którzy spłacili wierzytelność, mogą dochodzić zwrotu spełnionego świadczenia od wspólników, którzy w ogóle nie spełnili roszczenia bądź spełnili w mniejszej części.

Co istotne wystąpienie wspólnika ze spółki nie zwalnia go z odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, nawet w przypadku wcześniejszej likwidacji Spółki. Za nieskuteczne względem podmiotów zewnętrznych wobec Spółki (wierzycieli) uznać należy wszelkiego rodzaju umowne ograniczenia odpowiedzialności Wspólników Spółki za jej zobowiązania. Tego typu zapisy mają bowiem moc prawną jedynie w zakresie wewnętrznym, a zatem mogą jedynie ograniczać kwestię ewentualnych regresów (odzyskania środków przez osobę dokonującą płatności od innych zobowiązanych. pomiędzy wspólnikami Spółki.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Spółka z o.o. jest podmiotem posiadającym osobowość prawną, własny majątek, jak również może samodzielnie zaciągać zobowiązania. Spółka może być stroną w postępowaniu sądowym, a zatem ma ona prawo pozywać i być pozywana.

Wspólnicy Spółki odpowiadają jedynie do wysokości wkładu zadeklarowanego w umowie Spółki. W przypadku wniesienia przez Wspólników wkładu w pełnej wysokości zadeklarowanej w umowie, odpowiedzialność Wspólników jest wyłączona.

Jedyną sytuacją w której wspólnik Spółki może odpowiadać swoim osobistym majątkiem jest sytuacja w której wspólnik pozostaje jednocześnie członkiem zarządu Spółki. W takiej sytuacji odpowiedzialność takiego wspólnika członka zarządu reguluje art. 299 § 1 kodeksu spółek handlowych.

Zgodnie z przywołanym przepisem wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swojego świadczenia, które ma względem spółki, z majątków osobistych członków zarządu – od wszystkich członków, kilku z nich lub od jednego wskazanego przez wierzyciela.

Istnieje jednak możliwość wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności ponoszonej przez Wspólników – członków Zarządu Spółki, w sytuacji w której dojdzie do ziszczenia choć jednej z poniższych okoliczności:

  • Członek zarządu we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości lub likwidacji albo rozpoczęto postępowanie układowe;
  • Członek zarządu wykaże, że niezłożenie wyżej wymienionych wniosków nastąpiło bez jego winy;
  • Niezłożenie w/w wniosków w odpowiednim czasie nie spowodowało szkody dla wierzycieli (nie pogorszyło sytuacji Wierzyciela).

By możliwe było pociągnięcie zarządu spółki lub poszczególnych jego członków do odpowiedzialności, powództwo musi być najpierw wytoczone przeciwko Spółce, a dopiero po wykazaniu bezskuteczności prowadzonej przeciwko Spółce egzekucji możliwe jest skierowanie powództwa przeciwko członkom zarządu.

Spółka Cywilna Spółka Jawna Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
Spółka nie posiada majątku Spółka posiada własny majątek, choć nie jest do końca oddzielony od majątku jego wspólników Spółka posiada własny majątek zupełnie oddzielony od majątku wspólników.
Odpowiedzialność Osobista – wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem Odpowiedzialność Osobista – wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem Odpowiada Spółka – całym swoim majątkiem, wspólnicy do wysokości wkładów określonych w umowie spółki.

Następcza:

Osobista – członków zarządu, odpowiadających  swoim całym majątkiem

Nieograniczona – wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem teraźniejszym i przyszłym bez ograniczeń Nieograniczona – wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem teraźniejszym i przyszłym bez ograniczeń Ograniczona – wspólnika tylko do wysokości wkładu, a w przypadku jego nieuiszczenia do wysokości wkładu określonego w umowie.

Następcza:

Nieograniczona – członków zarządu

Solidarna- Pomiędzy wszystkimi Wspólnikami i Spółką Solidarna – Pomiędzy wszystkimi Wspólnikami i Spółką Niesolidarna – każdego wspólnika do zadeklarowanego/wniesionego wkładu

Następcza:

Solidarna – Pomiędzy wszystkimi członkami zarządu Spółki (tylko w przypadku pozwu z 299 k.s.h.)

Egzekucyjna – egzekucja z majątku wspólnika może być prowadzona bezpośrednio po uzyskaniu tytułu wykonawczego Subsydiarna egzekucyjna – egzekucja z majątku wspólnika może być prowadzona dopiero po wykazaniu bezskuteczności egzekucji prowadzonej względem Spółki Subsydiarna egzekucyjna – egzekucja z majątku członka zarządu może być prowadzona dopiero po wykazaniu bezskuteczności egzekucji prowadzonej względem Spółki
Najszybsza i najłatwiejsza, z punktu widzenia wierzyciela, droga do możliwości prowadzenia egzekucji przeciwko Wspólnikowi. Szybka droga uzyskania tytułu wykonawczego względem Wspólników, choć wydłużony czas możliwości prowadzenia egzekucji przeciwnik Wspólnikowi Najlepsza, z zaprezentowanych, dla wspólników Spółki forma.

Najtrudniejsza i najdłuższa,  z punktu widzenia Wierzyciela, forma dochodzenia należności od członków zarządu Spółki.

Jak więc widać, forma organizacji jaką jest Spółka z ograniczoną odpowiedzialności, jest zdecydowanie bezpieczniejszym sposobem prowadzenia przedsiębiorstwa niż udział w Spółce cywilnej i Spółce jawnej. W przypadku braku posiadania przez wspólnika Spółki statusu członka zarządu Spółki z o.o., pociągnięcie takiej osoby do odpowiedzialności materialnej ograniczone jest w zasadzie do wysokości wniesionego do Spółki wkładu. Jeżeli natomiast wspólnik jest także członkiem zarządu Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ma on możliwość uniknięcia odpowiedzialności o ile dostatecznie szybko podejmie on kroki zmierzające do wyłączenie swojej odpowiedzialności. Pozwala to na oddzielnie faktycznego sprawowania rzeczywistej władzy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (realizowanej przez wspólników spółki poprzez podejmowanie uchwał oraz sprawowanie przez nich roli prokurenta) od ryzyka prowadzenia działalności w Spółce (członkowie zarządu wykonujący bieżące zarządzanie w spółce). Oddzielenie to może być zrealizowane poprzez zastosowanie stosownych regulacji w samej treści umowy.

Wyżej przedstawione „zabezpieczenia” są zastrzeżone dla wspólników Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, co karze traktować ten model prowadzenia działalności gospodarczej jako najbezpieczniejszy z przedstawionych w tym artykule.

Zatem jeżeli prowadzisz działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, jawnej lub jakiejkolwiek innej spółce osobowej, być może warto by zastanowić się nad jej przekształceniem w Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, co nie jest zwykle procesem szczególnie trudnym, czasochłonnym i kosztownym.